Als financiële administraties op orde zijn, dan kun je hier heel nuttige informatie uithalen. Bij Profenta noemen we dat inzicht. Onder financials zijn er drie belangrijke financiële overzichten: de balans, het kasstroomoverzicht en de winst-en-verliesrekening (P&L). Vaak ligt de meeste nadruk op die laatste, omdat daar het resultaat van een organisatie uit blijkt. Maar de andere twee zijn minstens net zo belangrijk.

Deze week staan we stil bij een belangrijke financiële KPI die uit de winst-en-verliesrekening gehaald kan worden: de EBITDA (Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization). EBITDA geeft inzicht in de operationele winstgevendheid van een organisatie, vóór de invloed van financiering, belastingen en boekhoudkundige afschrijvingen. Voor veel stakeholders, zoals aandeelhouders en banken, is EBITDA een belangrijke graadmeter. Maar alleen naar EBITDA kijken kan gevaarlijk zijn.

Organisaties met een ogenschijnlijk sterke operationele winst kunnen alsnog in de problemen komen wanneer de nettoresultaten achterblijven of wanneer de kasstroom opdroogt door een hoge schuldenlast. Uit de historie is gebleken dat organisaties met een goede EBITDA in betalingsproblemen zijn gekomen en zelfs failliet zijn gegaan. Maar hoe kun je failliet gaan terwijl je operationeel winstgevend lijkt?

Wat is EBITDA en waarom is het belangrijk?

EBITDA is een maatstaf die inzicht geeft in de operationele prestaties van een onderneming. Door rente, belastingen en afschrijvingen buiten beschouwing te laten, ontstaat een beeld van hoe de kernactiviteiten presteren. Het idee hierachter is dat deze posten niet direct iets zeggen over de operationele kwaliteit van een organisatie, maar meer over financieringskeuzes, belastingregimes en boekhoudkundige verwerking.

Dit maakt EBITDA een populaire KPI bij investeerders, financiers en managementteams. Het wordt veel gebruikt in waarderingen, bijvoorbeeld via EBITDA-multiples, en speelt een rol bij het beoordelen van de terugbetalingscapaciteit van schulden. Ook intern kan de EBITDA helpen om trends in operationele prestaties te volgen en maakt het inzichtelijk of verbeteringen daadwerkelijk uit de business zelf komen. Daarmee vormt het vaak een logisch startpunt voor financiële analyse en sturing.

Tegelijkertijd zit hier een belangrijke beperking. EBITDA is geen winst en ook geen kasstroom. Het is een afgeleide maatstaf die een deel van de werkelijkheid laat zien, maar niet het volledige financiële verhaal vertelt. Juist dat maakt het een krachtige, maar ook potentieel misleidende indicator.

Waarom EBITDA niet alles zegt

Het antwoord op de vraag uit de inleiding begint bij twee fundamentele verschillen: het verschil tussen kosten en uitgaven, en tussen opbrengsten en inkomsten. In de praktijk worden deze begrippen vaak door elkaar gebruikt, terwijl ze wezenlijk iets anders betekenen. Opbrengsten en kosten worden verantwoord in de winst-en-verliesrekening en vormen de basis voor EBITDA. Inkomsten en uitgaven gaan over daadwerkelijke kasstromen: geld dat de organisatie verlaat of binnenkomt.

Dat verschil wordt zichtbaar wanneer je kijkt naar investeringen. Veel organisaties moeten continu investeren om hun operatie draaiende te houden. Denk aan nieuwe machines, IT-systemen of andere kapitaalintensieve activa. Deze uitgaven zijn essentieel voor de continuïteit, maar worden niet meegenomen in EBITDA. Een investering wordt geactiveerd op de balans en afschrijvingskosten worden gecorrigeerd in de EBITDA. Hierdoor kan een onderneming winstgevend lijken, terwijl er tegelijkertijd structureel cash uit de organisatie stroomt.

Ook aan de opbrengstenkant kan een vertekend beeld ontstaan. Omzet wordt vaak verantwoord op het moment dat prestaties zijn geleverd, maar dat betekent niet dat het geld ook al ontvangen is. Wanneer klanten later betalen of wanneer betalingstermijnen oplopen, kan de winstgevendheid op papier positief zijn, terwijl de kaspositie onder druk staat.

Een tweede belangrijke factor is financiering. EBITDA houdt geen rekening met rentelasten en aflossingen, terwijl deze voor organisaties met schulden een directe impact hebben op de kasstromen. Hoe hoger de schuld, hoe groter de druk op de beschikbare liquiditeit. Een onderneming kan dus een sterke operationele prestatie laten zien, maar alsnog moeite hebben om aan rente- en aflossingsverplichtingen te voldoen.

Daar komt bij dat groei vaak extra werkkapitaal vereist. Toenemende omzet betekent meestal hogere debiteuren en voorraden. Dit legt beslag op cash, zonder dat dit zichtbaar wordt in EBITDA. In zulke situaties groeit de onderneming op papier, maar verslechtert tegelijkertijd de liquiditeitspositie.

Wanneer je deze elementen samenbrengt, ontstaat een duidelijker beeld. EBITDA laat zien hoe de operatie presteert op basis van opbrengsten en kosten, maar niet of er voldoende cash beschikbaar is om investeringen, rente en verplichtingen te dragen. Op die manier kunnen organisaties met een goede EBITDA toch in financiële problemen komen en uiteindelijk zelfs failliet gaan.

EBITDA in perspectief: het bredere financiële verhaal

Om echt inzicht te krijgen in de financiële gezondheid van een organisatie, is het noodzakelijk om EBITDA in samenhang met andere KPI’s te bekijken. Kasstroomoverzichten laten zien hoeveel geld er daadwerkelijk binnenkomt en uitgaat. Dit is cruciaal om te beoordelen of een onderneming in staat is om haar verplichtingen na te komen.

Daarnaast geeft het nettoresultaat inzicht in wat er onder de streep overblijft na alle kosten, inclusief rente en belastingen. Dit is uiteindelijk relevant voor aandeelhouders en voor de opbouw van eigen vermogen. De balans laat vervolgens zien hoe de onderneming gefinancierd is en welke risico’s daaruit voortvloeien.

Door deze drie perspectieven te combineren ontstaat een vollediger beeld. EBITDA kan daarbij een goed startpunt zijn, maar mag nooit het eindpunt van de analyse vormen.

Wat betekent dit voor jouw organisatie?

EBITDA is een waardevolle KPI die inzicht geeft in de operationele prestaties van een organisatie. Het helpt bij het vergelijken van organisaties en vormt vaak de basis voor waarderingen en financieringsbeslissingen. Tegelijkertijd kent EBITDA duidelijke beperkingen. Het houdt geen rekening met investeringen, schuldenlast en kasstromen, terwijl juist die factoren bepalend zijn voor de financiële gezondheid. EBITDA laat zien hoe de motor draait, maar niet of er nog voldoende brandstof in de tank zit.

Organisaties die uitsluitend sturen op EBITDA lopen het risico om belangrijke signalen te missen. De echte kracht zit in het combineren van inzichten uit de winst-en-verliesrekening, het kasstroomoverzicht en de balans. Pas dan ontstaat een realistisch beeld van prestaties en risico’s.

Welke financiële KPI’s gebruikt jouw organisatie om haar gezondheid te beoordelen?